İklim değişikliği: Dinozorlar Antarktika’da gezerken kıta nasıldı?

Antarktika deyince akla birinci gelen sözcükler, buzlar, ıssız ve soğuk. Lakin her vakit bu türlü değildi.

Güneydeki bu büyük kıta, içinde dinozorlar gezen ormanlarla kaplı bir devir de geçirdi.

Bunu anlamak için vakitte bir seyahat yapmamız gerekiyor.

BBC Milyonlarca yıl süren jeolojik bir vakit dilimi olan Kretase devrinde Antarktika’da buzullar değil, ormanlar vardı

145 ila 66 milyon yıl öncesine rastlayan Kretase periyodunda Antarktika’da buz yoktu.

Bu kadar uzun bir vakit öncesi size bir şey tabir etmeyebilir, lakin bir gök taşı dünyaya çarpıp da dinozorların sonunu getirmeden evvelki son çağ olduğu için o devirde burada buz olmadığını biliyoruz.

O vakitler her iki kutupta da ormanlar vardı.

Ağaçların ve itidalli sürüngenlerin fosilleri, bilim insanlarının o devirde iklimin nasıl olduğunu anlamalarına yardımcı oldu.

Soğukkanlı sürüngenler hayatta kalmak için güneşin sıcaklığına gereksinim duyuyor. Bugün bile onları gündüzleri ısınmak için güneşlenirken görüyoruz.

Kış aylarında güneşin kaybolduğu kutuplar, karanlıkta hayatta kalmalarını sağlayacak kadar sıcak olmalıydı.

“İKLİMİN EVRİMİ”

Bilim insanları geçmişte iklimin nasıl olduğunu anlamak için okyanusta yaşayan foraminifer ismindeki fosil organizmaların kabuklarından faydalanıyor.

Bu kabukların tahlili ve farklı cinslerin yaşadıkları devirlerin bilinmesi sayesinde okyanusun o periyotlardaki sıcaklığını iddia etmek mümkün.

ABD’deki Smithsonian Tabiat Tarihi Müzesinden Dr. Brian Huber, Kretase devri ile ilgili çalışmalarında Antarktika etrafındaki derin deniz alanlarına odaklanıyor.

“En güzel bilgileri foraminiferlerden elde ediyoruz, zira hem tabandaki çökeltilerde yaşayan ve böylelikle okyanusun tabanındaki ısıyı kaydeden foraminiferlere, hem de okyanusun en üst elli metresinde yaşayan ve atmosferik sıcaklıkları kaydeden planktoniklere sahibiz” diyor.

“Bu bilgileri vakitle bir ortaya getirip, okyanusun tüm dünyadaki farklı bölgelerinden alınan kabukları tahlil ettiğinizde, iklimin evrimi hakkında sahiden uygun bir fikir ediniliyor.”

Huber, Antarktika etrafındaki Güney Okyanusu’nda bulduklarına birinci başta inanmakta zorlandıklarını, zira bunların ziyadesiyle sıcak bir periyoda işaret ettiğini anlatıyor.

Güney kutbu dairesinde 30 dereceye varan sıcaklıklar kaydettiklerini söylüyor.

Bu yüksek ısılar, Kretase periyodunun ortalarına rastlıyor.

O devirde atmosferdeki karbondioksidin artması sonucunda sıcaklıkların yükseldiği “Kretase Serası” diye anılan bir sera tesiri yaşanmıştı.

Peki bugün buzlarla kaplı olan Antarktika’nın, Kretase periyodunda dinozorların dolaştığı, ağaçların yeşerdiği bir alan olmasını sağlayan neydi?

Huber, “Kretase devrinin ortalarında deniz tabanı yayılması oranının daha süratli olduğunu ve volkanik kaynaklardan çıkan karbondioksidin arttığını biliyoruz” diyor.

Deniz tabanı yayılması, volkanik aktivite ile oluşan yeni okyanus tabanının hareket etmesi olarak tanımlanabilecek bir süreç.

Kıtaların vakitle sürüklenmesi deniz tabanı yayılmasıyla açıklanıyor.

Huber ile meslektaşları hala, Kretase periyodundaki sera tesirini araştırıyor.

Şimdi olduğu üzere geçmişte de iklim değişiklikleri yaşandığını biliyoruz.

ŞİMDİKİ SERA TESİRİYLE TIPKI MI?

Peki şimdiki sera tesiriyle, Kretase periyodunda gerçekleşen olaylar ortasındaki fark ne? Antarktika kısa müddet içinde buzların olmadığı yeni bir periyoda girebilir mi?

Huber, “Geçmişteki jeolojik olaylarla karşılaştırdığımızda hakikaten eşi görülmemiş bir sürat ve büyüklükte bir değişim yaşıyoruz. Yalnızca on yıllar içinde atmosfere yüz milyarlarca ton karbondioksit salıyoruz. Çok büyük yanardağlar bile bu kadar kısa müddette bu ölçüde karbondioksit çıkaramaz” diyor.

Huber gelecekle ilgili olarak da, “Büyük bir olasılıkla on yıllar, tahminen de yüzyıllar sonra daha süratli akmaya başlayan buz akıntıları göreceğiz ve bilhassa Batı Antarktika’nın batısındaki buzullar azalmaya başlayacak” sözünü kullanıyor.

Huber’e nazaran, buzun akış suratı göz önüne alındığında, Antarktika’nın on yıllar içinde buzullardan arındığını görmemiz mümkün olmayacak.

Buzulları inceleyen bilim insanları, deniz düzeyi yükselmeye başladığında buzun daha süratli aktığını ve bunun da tekrar deniz düzeyini yükselttiğini söylüyor ve bu döngü devam ediyor.

Huber, Antarktika’daki buzulların ortadan kalkması mümkünlüğü hakkında, “Evet, olabilir. Bence belirtiler aslında ortada” halinde konuştu.

Antarktika’da tahminen tekrar dinozorlar dolaşmayacak. Ancak buz olmayan bir periyot başlaması mümkünlüğünü göz arkası etmemek gerek.

Bunun beşerler için nasıl olacağını bilmenin ise hiçbir yolu yok, zira kutuplarında buz olmayan bir dünyada hiç yaşamadık.